Aleksander Ładoś. Zanim Bóg odwróci wzrok

Pasjonująca biografia Aleksandra Ładosia (1891-1963) - człowieka ratującego Żydów w czasie II wojny światowej - polskiego dyplomaty, polityka i publicysty, działającego w pierwszej połowie XX wieku, a więc w wyjątkowo burzliwym okresie w historii Polski i Europy. Okresie naznaczonym najpierw zaborami, potem I wojną światową i odzyskaniem przez Polskę niepodległości (1918 r), wojną polsko-rosyjską (1920 r.), zamachem majowym i dojściem do władzy sanacji (1926 r.), II wojną światową, niemiecką okupacją Polski i wreszcie przejmowaniem władzy w Polsce przez komunistów (1945 r.).

• Aleksander Ładoś był nie tylko świadkiem tych wydarzeń, ale też ich aktywnym uczestnikiem.
• Osobą współtworzącą historię Polski.

• Nie znam innego dyplomaty, którego za życia otaczałoby tak wielkie poczucie wdzięczności.
• Parokrotnie pisano o nim, że bez niego nie uratowałby się nikt.

Aleksander Ładoś nazywany był przez Żydów ze Szwajcarii Sprawiedliwym wśród Narodów Świata jeszcze w czasie wojny, wiele lat zanim Instytut Yad Vashem zaczął używać tego biblijnego zwrotu. [dr Jakub Kumoch, Ambasador RP w Szwajcarii\ To książka o człowieku, któremu nie zabrakło wyobraźni i odwagi w czasach odwracania wzroku od zła.

• Nie mógł z tego powstać życiorys banalny.

Opowieść o człowieku, który poznał cztery Polski: pod zaborami, międzywojenną, okupowaną i komunistyczną. [Michał Potocki, Zbigniew Parafianowicz, "Dziennik Gazeta Prawna"\ W czasie II wojny światowej Aleksander Ładoś był liderem grupy, która zajmowała się organizacją i produkcją nielegalnych paszportów krajów latynoamerykańskich.

• Przekazywane Żydom dokumenty istotnie zwiększały ich szansę na przeżycie.

• Na czele grupy stał Aleksander Ładoś, charge d'affaires polskiego poselstwa.

Grupa ta, zwana również berneńską, składała się z polskich dyplomatów, pracowników Poselstwa RP w Bernie oraz współpracujących z nimi przedstawicieli organizacji żydowskich. Oprócz niego członkami grupy byli trzej inni polscy dyplomaci zatrudnieni w Poselstwie RP: Stefan Ryniewicz, Konstanty Rokicki i Juliusz KUhl, oraz dwaj działacze szwajcarskich organizacji żydowskich: Abraham Silberschein i Chaim Eiss.

Grupa w czasie drugiej wojny światowej zajmowała się organizacją i produkcją nielegalnych paszportów krajów latynoamerykańskich. Początkowo akcja dotyczyła Żydów przebywających w gettach na terenie okupowanej Polski, ale z czasem paszporty zaczęto wysyłać także do innych krajów, m.in.

• do Holandii.

• Szacuje się, że grupa wystawiła paszporty nawet dla 10 tysięcy osób.
• [InstytutPileckiego.pl\ ZE WSTĘPU DO KSIĄŻKI: W XX wieku Polska przeżyła dwie wielkie katastrofy.
• Pierwszą była klęska militarna we wrześniu 1939 r.
• Drugą była klęska polityczna w 1945 r.
• Ta druga boli dziś bardziej niż ta pierwsza.
• W czasie okupacji Polacy nie utworzyli bowiem rządu kolaboracyjnego.
• Walczyli z nazizmem na różnych frontach.
• Mimo to politycznie wojnę przegrali.
• Dziś po latach wracają dwa pytania: dlaczego nas to wszystko spotkało?
• I czy te klęski nas czegoś nauczyły?
• Szczera odpowiedź jest nam bardzo potrzebna.

Przekazywane Żydom dokumenty istotnie zwiększały szansę na przeżycie - dzięki nim ich posiadacze mogli trafić do obozów internowania, a nie obozów zagłady. Wciąż dominuje bowiem przekonanie, że za nasze porażki odpowiadają inni, a nigdy my sami.

• Czy jednak dobrze jest patrzeć w przyszłość z takim przekonaniem?

• I dlatego warto dziś przypomnieć postać Aleksandra Ładosia, wybitnego dyplomaty zapomnianego przez historię.
• Człowieka, który proponował realizm polityczny zamiast przesadnej wiary we własne możliwości.
• Jego dokonania są dziś prawie nieznane, a z pewnością zasługują na upowszechnienie.
• Przykładem jest chociażby akcja ratowania Żydów w czasie drugiej wojny światowej.
• Nota: przytoczone powyżej opinie są cytowane we fragmentach i zostały poddane redakcji.
• Projekt okładki: Marcin Labus.

Czy w ten sposób nie przypominamy młodzieńca, który najpierw prezentuje nadmierną pewność siebie, a potem obwinia innych o swe niepowodzenia?