Co trafniej objaśnia religijność ludzi i społeczeństw oraz stosunki państwo-Kościół: teoria czy historia? W książce Bóg a sprawa polska.
Poza granicami teorii sekularyzacji analizowana jest teoria sekularyzacji, głosząca - w wersji hard - że sekularyzacja to uniwersalny proces, w którym religia, jej instytucje i religijność ludzi tracą na znaczeniu i z czasem zamierają. Krytykowano ją na dwa sposoby: pod hasłem ,,nieprawda, że" oraz ,,trzeba wyjaśniać to inaczej".
Trzeba objaśniać, odwołując się do historii: religia, religijność i stosunki państwo-Kościół są na ,,historycznej uwięzi". Kształtują je konkretne wydarzenia i polityczne decyzje, ,,dokumenty założycielskie" i prawo, czynniki społeczne, czasy próby, jak II wojna światowa czy komunizm, wybitni przywódcy.
Ocena kondycji religijności społeczeństwa polskiego wypada niejednoznacznie, ale przyszłość nie jest przesądzona - zależy od nas. Poza granicami teorii sekularyzacji dotyka w dziedzinie nauk społecznych spraw najważniejszych i czyni to w sposób niezwykle rzetelny, stawiając raczej znaki zapytania niż sugerując pochopne odpowiedzi.
Zbigniewa Stawrowskiego Monografia autorstwa Mirosławy Grabowskiej jest śmiałym, wielowątkowym projektem ukazującym złożoność i specyfikę ,,polskiego przypadku", w którym treści religijne i narodowe stanowią specyficzny aliaż, pozostający zarówno pod wpływem uwarunkowań historycznych, jak i współczesnego kontekstu geopolitycznego. Casus Polski przekracza możliwości opisu i analizy jedynie w ramach projektu sekularyzacyjnego, poddanego przez autorkę wielostronnej, wyważonej i zniuansowanej krytyce.
