Chleb prawie że powszedni. Kronika jednego życia

W opracowaniu Angeliki Kuźniak i Magdaleny Budzińskiej Z przedmową Angeliki Kuźniak Jądro ciemności, czyli życie artystki, zapis spraw małych i wielkich, zmagania z szarą codziennością, wieczna walka o pieniądze, rozterki i dylematy dotyczące własnej twórczości, ale i spraw tego świata, na którym Stryjeńska pojawiła się, jak sama zanotowała, przez przypadkowy zbieg okoliczności podstępnie zareżyserowany przez bożka Kupidyna z łukiem. Była jednym z sześciorga dzieci państwa Lubańskich.

• Jej dzieciństwo było chyba najszczęśliwszym okresem w życiu.
• Od wczesnych lat rysowała.
• Kształciła się w Monachium.
• Przebrana za chłopaka wyjechała na tamtejszą akademię.
• I tak rozpoczęła się droga (i męka) twórcza artystki.
• Jej dzieła są jednym z symboli dwudziestolecia międzywojennego.
• Tworzyła dużo, a jednak ciągle zmagała się z brakiem pieniędzy.
• Dlatego wątek ten jak mantra przewija się przez całe pamiętniki, aż do ostatnich stron.

• O ironio!

Sytuacja z dnia na dzień staje się już kompletnie niemożliwa, bo nie gonię z obrazem pod pachą, aby zdobyć grosze na najbardziej szarą marę egzystencji w stubarwnej centrali świata. Nikczemny, deklasujący, ustawiczny i przymusowy wysiłek mózgu: skąd wyrwać forsy, nie da odpocząć nawet w chorobie!

• Koszmar jakiś!
• Cóż to za pamiętniki?, ktoś może zapytać.
• Na pierwszy rzut oka zwyczajne.

Są w nich imiona, nazwiska, adresy. Pojawiają się Witkacy, Karol Szymanowski, Jarosław Iwaszkiewicz, rodzina Mortkowiczów, Malczewscy, Jadwiga Beckowa, Ignacy Mościcki, Jan Lechoń, Olga Boznańska, Jan Kiepura, Loda Halama, Józef Czapski.

• Długo można by wyliczać.
• Są kopie listów [\.

• Pisma od komornika, dowody spłaty długów.
• Dowody, że zaciąga nowe.
• Tytuły obejrzanych spektakli, daty wizyty u lekarza.

Do tego stare bilety, zdjęcia, dokumenty. Do jednej z kopert, którą zrobiła z czystej kartki papieru, Stryjeńska włoży pukiel swoich włosów.

• Tu i tam pojawiają się wycinki z gazet.
• Są też całe artykuły [\.
• Część pamiętników musiała powstać jeszcze w Krakowie, gdzie mieszkała podczas wojny.
• Część dotyczącą pobytu poza krajem Zofia Stryjeńska napisała zapewne w Genewie i w Paryżu.
• Pamiętniki kończą się w 1950 roku.
• Dwadzieścia sześć lat przed jej śmiercią.

[\ Tu wszystko skrzy się humorem, celnymi puentami, zdaniami, które natychmiast chce się wynotować. Stryjeńska mawiała, że były czasy, gdy cechowało [ją\ nieomylne chlaśnięcie pędzlem, psiakref.

• Trzeba dodać jeszcze: i językiem.
• Czytajcie więc Państwo.
• Czytajcie, psiakref!
• Angelika Kuźniak, fragment wstępu Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.