Alexis de Tocqueville Dawny ustrój i rewolucja tłum. Władysław Mieczysław Kozłowski ISBN 978-83-288-7039-0 Przedmowa tłumacza W literaturze naszej od dawna odczuwa się brak przekładów klasycznych dzieł Tocqueville'a, chwila zaś obecna, czyniąc jedno z tych dzieł niezwykle aktualnym, nasuwa niejako sposobność do zapełnienia tego braku naszej literatury politycznej.
16 kwietnia 1859 w Cannes Najważniejsze dzieła: Dawny ustrój i rewolucja (1856) Wicehrabia Alexis Henri Charles de Clérel de Tocqueville (urodzony 29 lipca 1805 roku w Paryżu, a zmarły w Cannes 16 kwietnia 1859) był francuskim filozofem, politykiem, historykiem, prekursorem socjologii, prawnikiem i urzędnikiem. Francuski historyk socjologii, Raymond Aron, akcentuje wkład de Tocquevillea w rozwój socjologii jako istotny do tego stopnia, że można by uznać Francuza za jednego z pierwszych ,,nieuczestniczących obserwatorów społeczeństwa.
Autor zaliczany jest do grona najważniejszych historyków i badaczy klasycznej myśli liberalnej oraz konserwatywnej, zwolennika i znawcę młodej demokracji przedstawicielskiej, a zarazem wczesnego krytyka jej niesprawności i degeneracji. Od 1820 roku pozostawał pod silnym wpływem autorów takich, jak Montesquieu, Voltaire, Rousseau i Buffon; lektury te skłoniły go do odejścia od wartości, w których dorastał, i skupienia się na schyłku arystokracji oraz pojawieniu się liberalnej demokracji.
ukończył studia prawnicze w Paryżu, a rok później uzyskał nominację na sędziego w Wersalu, gdzie jego ojciec był prefektem. wywołała u de Tocquevillea silny kryzys duchowy i polityczny; rozdarty między lojalnością wobec poprzedniego króla, zgodną z ideałami rodzinnymi, a chęcią poparcia nowego monarchy, bliższego jego liberalnym ideom autora, ostatecznie związał się z nowym reżimem.
Podczas tej wizyty uwagę autora przykuła nie tylko organizacja systemu penitencjarnego, ale przede wszystkim niezwykłe amerykańskie zrównanie społeczne, zatem brak przywilejów wynikających z urodzenia oraz możliwość równego startu dla wszystkich w rywalizacji społecznej. Pokłosiem tych obserwacji było najważniejsze dzieło Alexisa de Tocquevillea, O demokracji w Ameryce (De la démocratie en Amérique), opublikowane po francusku w dwóch częściach w latach 1835 i 1840.
Pomiędzy rokiem 1833 a 1835 autor odbył dwie podróże do Anglii, a w 1835 ożenił się z Angielką, Mary Mottley (1789-1864), którą poznał w Wersalu jeszcze przed rewolucją 1830 roku. W 1837 kandydował w wyborach parlamentarnych w okręgu Valognes, w departamencie Manche, jednak nie został wybrany; dwa lata później zdobył mandat poselski w tej samej dzielnicy.
de Tocqueville przeciwstawiał się radykalnemu i socjalistycznemu zwrotowi rewolucji francuskiej, przestraszony ewentualnością powrotu rewolucyjnego terroru. Zbliżając się do nurtu liberalnych katolików, starał się uniknąć francuskiej interwencji przeciwko Republice Rzymskiej, jednak próba pojednania między papieżem a rzymskimi liberałami okazała się daremna.
Krytyczny wobec tej sprawy de Tocqueville został zmuszony do rezygnacji, a nawet na krótko aresztowany w twierdzy Vincennes; po zwolnieniu wycofał się z życia publicznego, kontynuując swoje studia naukowe. osiadł w Cannes, aby wyleczyć gruźlicę, i tam zmarł w wieku 53 lat w kwietniu 1859 r.
Dla dzisiejszej nauki istotne znaczenie mają refleksje de Tocquevillea, dotyczące konfliktu między wolnością i równością, korzyści z funkcjonowania samorządu i stowarzyszeń politycznych oraz relacji pomiędzy państwem a kościołem. W Dawnym ustroju i rewolucji (L'Ancien Régime et la Révolution) autor postawił ważną tezę: rewolucja stanowi zawsze kontynuację obalanego porządku politycznego, ponadto nie wybucha w momencie najgłębszego kryzysu, lecz wówczas gdy sytuacja poprawia się wolniej, niż oczekuje społeczeństwo.
Wśród innych ważnych Alexisa de Tocqueville'a warto wymienić: Quinze Jours au désert, Regards sur le Bas-Canada, Considérations sur la Révolution, Écrits et discours politiques, Écrits académiques, Souvenirs i Correspondance. Po polsku ukazały się: Dawne rządy i rewolucja (późniejsze przekłady zatytułowane Dawny ustrój i rewolucja), O demokracji w Ameryce, Wspomnienia' i Raport o pauperyzmie.
W jej zbiorach znajduje się kilka tysięcy utworów, w tym wiele lektur szkolnych zalecanych do użytku przez MEN, które trafiły już do domeny publicznej.
