Dobre i złe adresy. Szkice z dziejów mieszkania i jego otoczenia w XVII-XXI w

Autor, profesor historii, specjalista historii obyczaju, opisuje, jak żyliśmy dawniej i dziś, jak mieszkalismy, pracowaliśmy i świętowaliśmy. Fragment: „Polska zabudowa mieszkaniowa już w średniowieczu była zdecydowanie bardziej prymitywna niż zachodnioeuropejska.

• Przeważały domy niewielkie i skromne.
• Biskup Ratyzbony w 1475 r.

Jak pisze Hanna Zaremska, średniowieczne i późnośredniowieczne budownictwo mieszkalne było zwykle drewniane, chociaż rozwijało się też budownictwo ceglane, stawiano i murowane zamki. relacjonował krytycznie swoją podróż: „Nigdzie nie napotkaliśmy łóżka ni miejsca do odpoczynku na osobności, a wszystkim za sypialnię służyła podłoga świetlicy, ze skąpo wydzielaną słomą zamiast łoża.

• Spały też pospołu z nami młode cielęta, by im mróz nie uczynił krzywdy.
• Tak to wzbronione nam było miękkie posłanie i zaprawdę używaliśmy worów, jako żeśmy nie mieli płacht płóciennych”.

Stopniowo średniowieczne ziemianki (a więc konstrukcje wziemne) dla chłopstwa zastąpiono jednoizbowymi lepiankami i chałupami o powierzchni 20-50 metrów kwadratowych, gdzie musiała się pomieścić cała rodzina. Ciepło zapewniało palenisko, a ponieważ domostwa te stanowiły nierzadko kurne chaty, więc dym zapełniał izbę i wydostawał się wszelkimi szczelinami.

• W izbie znajdował się piec do pieczenia chleba.
• Pod koniec średniowiecza dominowały już większe drewniane chaty (ok.
• 70 m kw.), na które składały się izba mieszkalna oraz komora i kuchnia.
• Hanna Zaremska podaje, że na 70 metrów chaty chłopskiej 50 metrów stanowiła powierzchnia mieszkalna.

• Gromadzący się gnój i odpadki kuchenne usuwano, zamiatając izbę szczotkami z witek.
• Wyposażenie domów było skromne, a sprzętów niewiele.
• W komorze znajdował się spichlerz, gdzie trzymano ziarno.
• W zadymionych pomieszczeniach panował półmrok, łuczywa używano rzadko.

Rodzina żyjąca w jednej izbie liczyła średnio od 4 do 6 osób, było więc ciasno, zwłaszcza że zimą w izbie trzymano również zwierzęta gospodarcze. Wielkich problemów przysparzało ogrzewanie – biedni zimą musieli rozgrzewać się ruchem, a bogaci przy kominku przypiekali się od przodu i nadal marzli z tyłu.

Niskie stropy i małe okna w izbach wynikały także i z chęci zatrzymania ciepła, które było cenne i drogie, jak opał w tym czasie. Izby były chłodne, okna i drzwi nieszczelne, chętnie używano podnóżków, bo ciągnęło od podłogi.

• Dom szlachecki odróżniał się wówczas tylko tym, że miał drugą izbę.

• 20-21.

[1\ Hanna Zaremska, Warunki mieszkalne, (w:) Kultura Polski średniowiecznej XIV-XV wiek, Warszawa 1997, s. [2\ Lidia Korczak, Wieki średnie, (w:) Obyczaje w Polsce.

• Od średniowiecza do czasów współczesnych, red.

• 49.
• [3\ Tamże, s.
• 122.

Andrzej Chwalba, Warszawa 2004, s.