Debiut powieściowy Bolesława Prusa. Utwór opowiada historię młodego malarza Ludwika Lachowicza, mającego na utrzymaniu młodszą siostrę Zosię i zniedołężniałego ojca, nałogowego alkoholika.
W wyniku awantury, w którą zostaje wciągnięty, konfliktuje się ze swoim kolega. Aby zdobyć pieniądze, Ludwik bierze udział w konkursie malarskim, w którym po wycofaniu się Sielskiego zdobywa pierwszą nagrodę za obraz Dusze w niewoli .
Między Lachowiczem a fundatorką nagrody, piękną Jadwigą, zawiązuje się węzeł sympatii...