Utwór dramatyczny należący do cyklu dramatów Dziady. Powstawał w latach 1832 w Dreźnie.
- Ze względu na miejsce powstania niekiedy określany mianem Dziadów drezdeńskich.
- Żaden z licznych wątków fabularnych nie został ukończony.
- Do całego cyklu nawiązuje scena IX (obrzęd tytułowych Dziadów).
Dramat cechuje nieciągłość, fragmentaryczność i otwarta, swobodna kompozycja. Plan historyczny utworu dzieli się na dwie części jawną (oficjalny wymiar rzeczywistości) i ukrytą (martyrologia, spiski i walka narodowowyzwoleńcza).
- W części ukrytej autor zawarł swoją drezdeńską koncepcję martyrologicznej historii Polski.
- Przez badaczy trzecia część Dziadów jest uznawana za arcydzieło polskiego dramatu romantycznego, m.in.
- ze względu na połączenie w jednym utworze problematyki polityczno-historycznej z metafizyczną.
W części jawnej poeta staje się bezlitosnym analitykiem i krytycznym obserwatorem zaprezentowanej w utworze zbiorowości.
