Dzieje lisowczyków. W czterech tomach: tom I

UWAGA! e-book jest skanem zapisanym w formacie PDF.

• Plik pdf uniemożliwia przeszukiwanie i kopiowanie tekstu Dzieje lisowczyków.
• W czterech tomach.

Lisowczycy, lisowczyki (początkowa nazwa straceńcy, również chorągiew elearska) formacja lekkiej jazdy polskiej o charakterze utrzymującego się z łupów wojska najemnego. Oparta na wzorach ustrojowych konfederacji wojskowych, sformowana została w 1614 roku pierwotnie jako konfederacja żołnierska pod wodzą pułkownika Aleksandra Józefa Lisowskiego herbu Jeż.

• Zawiązki tej formacji powstały już jednak w czasie służby Lisowskiego u Dymitra II Samozwańca w latach 16071611.
• Dwutysięczny oddział lisowczyków brał udział w wojnie polsko-rosyjskiej 16091618.
• Od śmierci Lisowskiego w 1616 r.
• dowodzeni byli przez pułkownika Stanisława Czaplińskiego.
• Od 1619 r.
• ich dowódcą był Walenty Rogowski[2\.

• pod Kaługą wojska rosyjskie kniazia Dymitra Pożarskiego.
• Ich łupiestwo spowodowało m.in.
• obłożenie tej formacji klątwą, która jednak po pewnym czasie została zdjęta.
• Celem utworzenia oddziałów lisowczyków było odciążenie skarbu Rzeczypospolitej od obowiązku wypłacania im żołdu.

W czasie wypraw moskiewskich przeprowadzili szereg operacji zaczepnych na terytorium Carstwa Rosyjskiego, rozbijając w grudniu 1617 r. Werbowano ich, zapewniając im pełną swobodę zagarniania łupów wojennych, które były ich jedynym wynagrodzeniem za służbę.

• Dowódców obierali sobie sami za pomocą głosowania.

Formacja była złożona z najemników różnej narodowości, głównie Polaków, Litwinów i Rusinów. Podobnie jak cała jazda narodowego autoramentu, dzielili się na towarzyszy, pocztowych oraz czeladź ciurów, tworzących oddzielne chorągwie, które brały udział w manewrach, a czasami w boju (co było nowością w wojskach polskich).

• Pułki dowodzone były przez pułkowników z pomocą oboźnego, sędziego i strażnika.
• Chorągwie prowadzone były przez rotmistrzów z pomocą porucznika i chorążego.

Pułk lisowczyków (zazwyczaj ponad 1000 ludzi) dzielił się na chorągwie, z czego dwie (czarna i czerwona) podlegały bezpośrednio dowódcy. Specjalizowali się w zagonach na terytorium wroga, walczyli bez taborów, zaopatrując się w terenie, na którym operowali.

Poruszali się podobnie jak Tatarzy, komunikiem, tzn. nie mieli wozów, tylko po kilka koni do jazdy wierzchem, a wyposażenie i żywność przewozili na koniach jucznych.

Specyficzny był sposób dosiadania przez nich koni stali w strzemionach, pochylając się nad koniem, aby maksymalnie mu ulżyć i wykorzystać jego możliwości (podobnie jeżdżą dzisiejsi dżokeje). Powodowało to również zwiększenie siły zamachu bronią sieczną lub obuchową (cios z przysiadu), ułatwiało obracanie się w celu wystrzelenia pocisku, jak również przesiadanie się na innego konia w biegu.

• Ich siodła były niewielkich rozmiarów.

• Ich wyszkolenie jeździeckie i bojowe wzbudzało podziw cudzoziemców.

Charakteryzowali się błyskawicznym przemieszczaniem, wynikającym ze sposobu jazdy, stosowaniem podstępów i forteli wojennych, niezwykłą odwagą oraz straszliwym pustoszeniem i rabowaniem terenów, na których przebywali. Wyróżniali się dzielnością, ale także okrucieństwem i szczególnym zamiłowaniem do rabunku, który został na stałe przypisany do zasad działania tej formacji (np.

• mieli zwyczaj zabijać każdego napotkanego przechodnia, żeby nie pozostawiać świadków).
• Cieszyli się wielką sławą w Europie jako niezrównana w szybkości jazda (pokonywali dziennie do 150 km).
• Ich uzbrojenie i ubiór były niemal całkowicie dowolne i zależne od stopnia zamożności konkretnego żołnierza.

Nosili pełniące funkcję miękkiej zbroi pikowane żupany, baczmagi (skórzane buty), czapki typu kołpak i charakterystyczne obcisłe spodnie. Nie używali metalowych zbroi, niektórzy nosili misiurki lub kolety, korzystali też ze zdobycznych kałkanów.

Uzbrojenie zaczepne składało się z szabli (obowiązkowo), łuku refleksyjnego chowanego w sajdaku (pokrowiec na łuk z kołczanem), ewentualnie krótkich pik lub rohatyn. Zamiennie z łukami czasami używano pistoletów, rusznic, arkebuzów lub bandoletów.

• (za: https://pl.wikipedia.org/wiki/Lisowczycy).

Oficerowie posiadali dodatkowo nadziak bądź czekan i niekiedy koncerz lub pałasz troczony przy siodle, zazwyczaj pod lewym kolanem.