Jest taki piękny słoneczny dzień

Zagłada Żydów na terenie Generalnego Gubernatorstwa przebiegała w kilku etapach. Najpierw zostali oni zamknięci w gettach, poddani wyniszczeniu głodem i ciężką pracą.

• Potem niemal wszystkich zamordowano w obozach zagłady.

• To właśnie wtedy rola Polaków - świadków Zagłady - stała się niezwykle istotna.

W ostatniej fazie, trwającej przez dwa lata niemal do końca wojny, wyłapywano niedobitków i uciekinierów. Od nich zależało, czy Żydzi znajdą pomoc i będą mieli szansę przeżycia, czy zostaną wydani Niemcom, czy też zabiją ich sami Polacy.

• U jej kresu rzadko czekało ocalenie, najczęściej - zdrada lub śmierć.
• Najczęściej - bo przeżyła mniejszość spośród tych, którzy chcieli się ratować.
• Większość tych odważnych, zdeterminowanych i gotowych do poświęceń ludzi - zginęła.
• Wielu zostało zamordowanych przez Niemców w krótkim czasie zaraz po likwidacji gett.
• Niektórzy zmarli z głodu, zimna czy chorób.
• Inni zostali wydani Niemcom przez Polaków lub przez samych Polaków zamordowani.

Książka opowiada o wędrówce w poszukiwaniu ratunku przed Zagładą, która najczęściej okazywała się bezskuteczna i kończyła zgubą. Jest tu mowa o pomaganiu, ale przede wszystkim o odmowie pomocy, wyrzucaniu, wykorzystywaniu, zdradzie i mordach, których motywami były strach, chciwość, nienawiść i zwykła ludzka podłość.

• Nie można jednak dłużej zamykać oczu na te zjawiska i fakty historyczne.

Bohaterstwo Polaków gotowych ryzykować własne życie, by pomagać Żydom, doczekało się już bogatej literatury, na temat współuczestnictwa w niemieckim dziele zniszczenia wiemy niewiele, myślimy o tym niechętnie i z przykrością o tym czytamy. Latem 1943 w miesiącu czerwcu czy lipcu w dzień świąteczny [...\ prowadzili obywatela narodowości żydowskiej w kierunku wału.

[...\ Prowadził tego obywatela, trzymając kij w ręku i widziałem, że obywatel ten miał pokrwawioną głowę. [...\ Człowiek ten [...\ mówił, żeby mu darować życie, że jest taki piękny słoneczny dzień, żeby go puścili, że on chce żyć.

• Zaprowadzili Żyda do sołtysa, stamtąd zabrali go Niemcy i następnego dnia rozstrzelali.

Na te prośby uderzył go dwa razy kijem i powiedział: ,,idź, idź, skurwysynie, nie gadaj".