Kroków siedem do końca. Ubecka operacja, która zniszczyła podziemie

To historia końca tych, których dziś nazywamy żołnierzami wyklętymi członków podziemia niepodległościowego uważających, że wojna nie skończyła się w 1945 roku, a sowiecka okupacja trwa. Początkowo Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość nie zamierzało walczyć zbrojnie, a jedynie wspierać byłych AK-owców w powrocie do normalnego życia.

• Szybko jednak okazało się, że wobec komunistycznego terroru należy przywrócić wojskowy charakter organizacji.

• Ich członków stalinowskie sądy skazywały na kary śmierci i dożywocia.
• W 1948 roku powstała V Komenda, której udało się przetrwać do roku 1952.

Pierwsze cztery Zarządy Główne Zrzeszenia WiN, zwane komendami, zostały rozpracowane i błyskawicznie zlikwidowane. Skonsolidowała podziemie, wydelegowała na Zachód kurierów, którzy mieli zostać przeszkoleni przez CIA, a następnie wrócić do Polski, by przygotowywać kolejnych żołnierzy na wypadek wybuchu III wojny światowej.

• Ale V Komenda okazała się prowokacją UB.
• Jej dowództwo stanowili pracownicy służb bezpieczeństwa i tajni współpracownicy.
• Udało się im wyprowadzić w pole zachodnie wywiady i doprowadzić do aresztowań ostatnich członków podziemia.

• Piotr Lipiński zainteresował się nim już na początku lat dziewięćdziesiątych.

W archiwum Instytutu Pamięci Narodowej dokumentów poświęconych V Komendzie są dziesiątki tysięcy, a jednak temat pozostaje niemal nieznany. Okazało się, że historia V Komendy to szpiegowska opowieść szkatułkowa i każdy nowy bohater, każdy wątek prowadzi do kolejnego.

• Rozwiązanie zagadki ubeckiej prowokacji zajęło długie lata.