Kronos 1/2019. Pesymizm i postęp

Kolejny numer kwartalnika ,,Kronos" poświęcony m.in. metafizyce Schopenhauera i Nietzschego, Rilkemu, galopadzie przez historię i jeździe pociągami: o Georg Simmel, Goethe o Georg Simmel, Nietzsche i Schopenhauer o Rainer Maria Rilke, List o Bogu o Hannah Arendt i Günther Stern o Elegiach duinejskich Rilkego o Reinhard Koselleck, Przełom w nowoczesności, czyli koniec epoki koni o Wolfgang Schivelbusch, Historia podróży koleją.

• Jakikolwiek postęp: technologiczny albo moralny.
• Tylko głupiec i człowiek bez serca lekceważyłby dobrodziejstwa postępu.

O industrializacji przestrzeni i czasu w XIX wieku Gdy włada nami ślepa wola, której można wymknąć się jedynie przez autoredukcję osobowego istnienia - możliwy jest jeszcze postęp? Insulina, ibuprom, pływalnie, ciepłe śniadania, telefony komórkowe, samoloty - podobnych udogodnień ta nasza przyszła Atlantyda zna przecież tysiące.

• Czego chcieć więcej?

Postęp musi być zatem bezgraniczny - gdyby go nie było, świat straciłby sens, a ludzie nadzieję. Oczywiście, na drodze ku lepszemu jutru mogą pojawić się przeszkody - ,,ciałami ludzi podpalony wiek" - ale samego procesu nie da się już wyhamować.

• A jednak w świecie Schopenhauera postęp nie jest możliwy.

• Owszem, postęp potrafi wstrząsnąć właściwie każdym.
• Wolny namysł nad światem przegrywa z jego pragmatyczną, utylitarną organizacją.

Ideologowie postępu - jego adoratorzy i inżynierowie - są na sam koniec - wcale nie wiedząc o tym - posłańcami nierozumnego, podjednostkowego chcenia. Nowe technologie powoli stają się naszą drugą naturą, naszą ,,sztuczną inteligencją".

Ulegamy im, zmieniając się nieodwracalnie, bez żadnego kierunku i sensu. Pisał o tym dwieście lat temu zawodowy pesymista niemiecki, jednocześnie największy wizjoner w dziejach filozofii - Artur Schopenhauer.

• Staramy się także uchwycić moment raptownego przyspieszenia, które stało się udziałem cywilizacji współczesnej.
• Prawdopodobnie wydarzyło się ono w chwili, gdy człowiek po czterech tysiącach lat przesiadł się z konia na pociąg.
• Piszą o tym w poruszających rozdziałach Wolfgang Schivelbusch i Reinhard Koselleck.
• Również od nich dowiedziałem się tego, czego wolałbym nie wiedzieć.

W bieżącym numerze ,,Kronosa" przypominamy wykłady, jakie wygłaszał o filozofii Schopenhauera - konfrontując ją z myślą Nietzschego - Georg Simmel.