Mała zagłada

Wieś Sochy na Zamojszczyźnie, 1 czerwca 1943 roku. Wystarczyło parę godzin, by wieś przestała istnieć.

• Budynki zostały spalone.
• Mieszkańcy zamordowani.
• Pośród zgliszczy pozostał jeden dom, nieliczni dorośli i kilkoro dzieci.
• Wśród nich - dziewięcioletnia Terenia Ferenc, matka Anny Janko.
• Dziewczynka widziała, jak Niemcy mordują jej rodzinę.
• Nieludzki obraz towarzyszył jej przez lata spędzone w domu dziecka, by nigdy nie dać o sobie zapomnieć.
• "Mała Zagłada" Anny Janko to nie tylko tragiczna opowieść dotycząca II wojny światowej.
• To także mocna, jak najbardziej współczesna rozprawa z traumą drugiego pokolenia - naznaczonego strachem.

[tylna strona okładki, WL 2015\ "Mała zagłada" to pełna głębokich refleksji książka o wojnie jako niszczącym zjawisku, wciąż obecnym w naszym świecie. Jako przykłady Anna Janko przywołuje rzezie w byłej Jugosławii, w Ruandzie, Kambodży, Korei Północnej.

Udowadnia, że na przestrzeni lat i wieków zmieniły się tylko metody zabijania i niszczenia, przybierając coraz bardziej okrutne i wyrafinowane formy, niejednokrotnie podparte chorymi ideologiami. Te poruszające fragmenty o destrukcyjnej sile wojen przeplatają się z opowieścią o zagładzie małej zamojskiej wsi Sochy, którą Niemcy spacyfikowali 1 czerwca 1943 roku.

• Z 88 domów uratowali się tylko nieliczni.

Autorka zastanawia się, skąd w człowieku bierze się tak wielkie zło, że popycha go do najokrutniejszych i niewyobrażalnych czynów. W książce jest też miejsce na człowieczeństwo, ludzkie odruchy, na dobro.

Mimo iż tych przypadków jest stosunkowo niewiele, autorka stara się je wyeksponować, gdyż i dobro, i zło mają ludzkie twarze, imiona i nazwiska. "Mała zagłada" to hołd złożony ofiarom wojny, które cierpią także w kolejnych pokoleniach, gdyż są napiętnowane strachem i wspomnieniami rodziców i dziadków.

• To także historiozoficzny traktat na temat wojny i zła, które istnieją od początku świata.
• To na pewno książka, którą nosi się w sobie jeszcze długo po odłożeniu jej na półkę.

• Musi zmierzyć się z ogromem cierpienia, które przez ponad 70 lat trawi od środka ludzi ocalałych z pożogi.
• Trawi ich i całe rodziny, których podwaliną istnienia jest okrutna zbrodnia.

[allison, lubimyczytac.pl\ Intymne wyznanie, jakim jest "Mała zagłada", niesie z sobą potężny ładunek emocjonalny, który czytający musi udźwignąć, aby móc dalej czytać. Anna Janko skupia uwagę przede wszystkim na dzieciach, opisując drastyczne sceny, jakie są ich udziałem, jednocześnie kreśli emocje kryjące się w głowie małego człowieka.

• Igranie z przerażeniem dziecka daje bestiom wiele radości.

Niezmiernie ważnym jest policzenie wszystkich ofiar, oddanie im ich imion i nazwisk po to, by nabrali kształtów, stali się na nowo ludźmi, a nie tylko kolejnymi cyframi w statystykach wojennych. Dla czytelnika ofiary przestają być anonimowe, stają się bliższe, bardziej realne, więc i ciężar emocji, które rodzą się podczas czytania chwilami przytłacza.

• Ale w tej książce jest też coś innego wartego uwagi.

• Pojąć zło, jego naturę.
• Odpowiedź wydaje się pierwszym stopniem do zbawienia ludzkości.

Zadając pytania i odpowiadając na nie, Janko stara się też zrozumieć esesmanów oraz innych morderców, mundurowych i cywilnych. [Natalia Nowak-Lewandowska, granice.pl\ Nota: przytoczone powyżej opinie są cytowane we fragmentach i zostały poddane redakcji.

• Na niemiecki przetłumaczona nie została.

TŁUMACZENIA: Książka ta została przetłumaczona na języki: francuski, angielski, węgierski, czeski, serbski i chorwacki. NAGRODY (przyznane w latach 2015-2016): - Książka Roku Lubimyczytać.pl w kategorii Autobiografia, biografia, wspomnienia - Nagroda Literacka m.st.

• Józefa Mackiewicza (nominacja) - Nagroda Newsweeka im.

Warszawy - Nagroda miesięcznika "Nowe książki" - Ogólnopolska Nagroda Literacka "Gryfia" - Nagroda Literacka Europy Środkowej "Angelus" (finał) - Nagroda Literacka i Historyczna "Identitas" (nominacja) - Nagroda Literacka im. Teresy Torańskiej (nominacja) Zdjęcie na okładce pochodzi z archiwum rodzinnego auorki tej książki - Anny Janko, która tak je opisała: "Fotografia na okładce przedstawia moją mamę Teresę Ferenc [pierwsza z prawej\, jej brata Jasia Ferenca [poniżej\ i małą siostrę Kropkę, czyli Krystynę Ferenc.

• To ta jasnowłosa dziewczynka z przodu, w koralikach na szyi.
• Zdjęcie zrobiono we wsi Stolnikowizna, dokąd mama i jej rodzeństwo trafili po pacyfikacji.
• Pozostałe dzieci to kuzyni z rodziny Kiełbusów: Władka [pierwsza z lewej\ i Władek [w środku\".
• Fotografia została wykonana w sierpniu 1943 roku, a więc dwa miesiące po ludobójstwie we wsi Sochy.