Prawo dostępu do wymiaru sprawiedliwości oraz prawo do pomocy prawnej, a w konsekwencji prawo do obrony jako część prawa do rzetelnego procesu sądowego, stanowią fundamentalne podstawy funkcjonowania tak europejskiego, jak i krajowego systemu wymiaru sprawiedliwości. Problem dostępności obywateli do pomocy prawnej świadczonej przez profesjonalnego prawnika z urzędu znalazł swoje miejsce w szeregu aktów prawnych oraz dokumentach organizacji międzynarodowych.
Regulacje takie jak Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych otwarty do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r.1 czy też ostatnie działania na forum ONZ, w wyniku których 20 grudnia 2012 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło Zasady i wytyczne dotyczące dostępu do pomocy prawnej w sprawach karnych2, jednoznacznie świadczą o wysokiej randze tego zagadnienia.
Na forum europejskim gwarancje prawa do pomocy prawnej oparte są w głównej mierze o regulacje europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz Karty praw podstawowych, protokoły dodatkowe oraz liczne dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady, a także rezolucje Komitetu Rady Ministrów. Praktyczną wykładnię powyższych norm wyznacza z kolei bogate orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, tworząc w tym zakresie tzw.
Problematyka dostępności do pomocy prawnej oraz wynikający z niej zakres prawa do obrony od wielu lat stanowi jeden z głównych problemów w działalności legislacyjnej Unii Europejskiej. Podjęte w ramach Wspólnoty działania zmierzają do stopniowego wprowadzania ujednoliconego standardu dostępu obywatela do systemu pomocy prawnej oraz określonego zakresu prawa do obrony w przestrzeni prawnej całej Unii Europejskiej.
