Niż

Niż Macieja Topolskiego to zbiór próz poetyckich zawierających elementy eseju i reportażu, a poświęconych pracy kelnerskiej. Książka została podzielona na pięć części, w których autor porusza kolejne aspekty pracy w gastronomii.

• Od rekrutacji przez kontakt z klientem po problematyczne relacje z kucharzami czy właścicielami restauracji.

Celem książki jest ukazanie – za pomocą stylu łączącego odległe rejestry polszczyzny, operującego licznymi odniesieniami (między innymi do Zaklętych rewirów Henryka Worcella czy Kelnera Iwana Szmielowa), melodyjnego, a zarazem korzystającego z fachowych pojęć – cielesnych wymiarów pracy kelnerskiej. Z jednej strony Topolski opisuje zasady, jakie obowiązują w restauracji i które dotyczą po równi pracowników i klientów, z drugiej zmęczenie i głód, z jakimi mierzą się na co dzień kelnerzy.

• *** Takiej literatury prawie się nie pisze.

Niż to wielopoziomowy i krytyczny obraz pracy fizycznej, pracy wyczerpującej, skupionej na jedzeniu, opartej na głębokich nierównościach społecznych. Ludzie pracujący fizycznie i ludzie posiadający pisarski talent oraz umiejętności fachowe, pisarski warsztat, to grupy niemal zupełnie rozdzielne, z bardzo niewielkim zbiorem wspólnym.

• „Niż” Topolskiego wyrasta z ogromnej wrażliwości (miejscami nadwrażliwości nawet) i głębokiej spostrzegawczości.
• To uczta.

• JACEK DEHNEL *** Chciałam tylko zjeść obiad.
• I może fondant czekoladowy do tego.
• Ale siedzę w tym lokalu już którąś godzinę i słucham kelnera.

Frapująca, powodująca niekiedy mdłości, bolesna, ale uczta. Skandaliczny jest, bezczelny, cyniczny, wykrzywia usta, choć udaje, że to uśmiech.

• A czasem jest czuły, wtedy funduje kolejkę spracowanym chłopakom w ciasnych koszulach.
• I trzyma mnie za przegub.
• Niech trzyma, mogę go tak słuchać.

• Dzisiejsza kolacja stoi dziczyzną.

OLGA GITKIEWICZ *** Wsadź mu w dupę, mocniej, żeby był jak rakieta, i odpal. Ciężkie dania, ciężkie wina, panowie przy stole, opowiadają o swoich myśliwskich dokonaniach.

• To, co upolują trafia później na stół.
• Na końcu sali restauracyjnej rozwinięto ekran, snop światła wyrzuca kolejne obrazy.

• – wisi na małym dźwigu, długi ślad krwi w śniegu.

Dwóch panów ze strzelbami, ośnieżone lasy i ośnieżone lasy, potem bagna, samochód z napędem na cztery koła, psy i strzelby, same strzelby i – jest! Ksiądz święci, modli się, pochylone głowy, ksiądz uśmiecha się w twoją stronę.

Ty nas żywić nie przestajesz, pobłogosław, co nam dajesz. Trudno go było upiec, jest nafaszerowany, skóra lśni.

• Coś bym mu jeszcze w dupę wsadził, myśli głośno szef kuchni.
• Przynieś te zimne ognie, co to zostały z ostatniej imprezy urodzinowej.

Leży na wózku, rozciągnięty, sztywny. I idziesz na salę w niewielkim pochodzie: po prawej szef kuchni z nożami i z szerokim uśmiechem, po lewej drugi kelner – niesie talerz, na który trafią odcięte płaty mięsa.

Pośrodku dzik, w pysku jabłko, z dupy zimne ognie. FRAGMENT KSIĄŻKI *** Projekt zrealizowany przy wsparciu finansowym Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO, realizowanej przez Krakowskie Biuro Festiwalowe ze środków Gminy Miejskiej Kraków