Obóz narodowy w Gdyni w latach 1920-1939

Gdynia była jednym ze sztandarowych osiągnięć II Rzeczypospolitej. W ciągu zaledwie dwudziestolecia wysiłkiem całego społeczeństwa wieś rybacka stała się największym portem morskim na Bałtyku.

• Nie było to dla nich łatwe.
• Od początku istnienia II RP narodowców usiłowano zepchnąć na margines.
• Po 1926 roku państwo wyraźnie stało się własnością jednej formacji politycznej i nie była to endecja.

Nie byłoby tego miasta, tego portu i tego sukcesu gospodarczego, gdyby nie wszechstronny udział w jego realizacji ludzi związanych z obozem narodowym. Z tymi zjawiskami, w mikroskali miasta i regionu, mięliśmy do czynienia także w Gdyni i na Pomorzu Wschodnim.

• Byli nimi przede wszystkim żydzi.

Międzywojenni endeccy, zwolennicy państwa narodowego i idei Dmowskiego, iż nie ma państwa bez narodu, który jest jego właścicielem i pełni w nim rolę suwerena, dość precyzyjnie identyfikowali swych przeciwników. Jakkolwiek byśmy na to nie patrzyli z dzisiejszej perspektywy, jakkolwiek byśmy tego nie oceniali - żydzi byli przez endeków charakteryzowani jako żywioł wrogi polskiemu państwu narodowemu.

• 10-13 proc.

Łatwiej to zrozumieć, zważywszy, że stanowili oni wówczas ok. ogółu mieszkańców II RP, że konkurowali z Polakami w wielu dziedzinach, a wiele dziedzin - jak np.

• handel czy niektóre wolne zawody - zdominowali.

Charakterystyczne jednak dla polskiego ruchu narodowego było ujmowanie zagadnienia mniejszości żydowskiej nie z pozycji rasistowskich, jak to było w Niemczech czy we Francji, nawet nie z pozycji religijnych, ale z właśnie z pozycji gospodarczych i politycznych, bo widziano w nich konkurencję zarówno w życiu gospodarczym, jak i politycznym. Mówiąc wprost widziano w żydach groźnych konkurentów władztwa w państwie i nad państwem, które - przecież - miało być państwem polskim, a nie polsko-żydowskim.

Konflikt ten był wyraźny także na terenie Gdyni, gdzie przybrał postać żądań ograniczenia osadnictwa żydowskiego w mieście i w porcie. Gdynia i Pomorze Gdańskie o tyle jednak różnią się od reszty terytorium państwa polskiego, choć są oczywiście tereny, które tej różnicy wyraźnie nie potwierdzają, np.

• Wielkopolska, że zaznacza się tu też ostro konflikt polsko-niemiecki.
• Drugim zatem przeciwnikiem endeków gdyńskich są Niemcy.

• Wśród przeciwników politycznych narodowcy mają najpierw piłsudczyków, a od drugiej połowy lat 30.
• na czoło wybijają się ruchy lewicowe, którym przewodzą socjaliści.
• Terenem społecznym szczególnie ostrej rywalizacji miedzy narodowcami a socjalistami jest środowisko robotnicze.

W miarę zbliżania się hekatomby roku 1939 ten konflikt narasta i staje się coraz wyraźniejszy, choć do samego końca żydzi zajmują czołowe miejsce jako przeciwnicy gdyńskich endeków i nie jest w stanie tego zmienić nawet szybko narastające zagrożenie ze strony potężniejących niemal z godziny na godzine Niemiec Adolfa Hitlera. Środowisko drobnych przedsiębiorców, rzemieślników, wytwórców i przedstawicieli wolnych zawodów - lekarze i prawnicy - w zdecydowanej większości opowiadają się po stronie endecji.

Osobną kwestią jest tlący się podskórnie konflikt miedzy napływającymi z głębi Polski, przede wszystkim z Wielkopolski, do Gdyni endekami, czy Polakami w ogóle, a Kaszubami. Ludność kaszubska powoli, ale systematycznie staje się mniejszością, a jej związek z polskością zdaje się rozluźniać.

• Warto w tym miejscu zauważyć, że trwanie Kaszubów przy polskości było raczej ich trwaniem przy Kościele katolickim.
• Niemcy, którzy władali tamtym obszarem do 1918 roku byli wszakże protestantami.
• Nie tyle więc Kaszubi czuli się Polakami, co katolikami.
• I na tym też - wydaje się - polegał ich zasadniczy związek z polskością.