Pierwsza część wielkiej Trylogii Henryka Sienkiewicza. Akcja powieści toczy się w XVII wieku, podczas powstania Chmielnickiego na Ukrainie.
To pierwsza od czasów romantycznych powieść opiewająca siłę i męstwo Rzeczpospolitej, która szybko zyskała sukces i popularność. Na tle konfliktu politycznego rozgrywa się tragiczna historia miłosna Jana Skrzetuskiego i Heleny Kurcewiczównej rozdzielonych przez wojnę.
O względy Heleny zabiega także Bohun, który nie cofnie się przed niczym, by zdobyć ukochaną. Ogniem i mieczem" wraz z "Potopem" i Panem Wołodyjowskim" tworzą cykl najbardziej znanej polskiej trylogii, pisanek ku pokrzepieniu serc.
