Po śladach. Doświadczenie modlitewne w ujęciu filozofii kultury

Książka nie ma charakteru konfesyjnego, nie koncentruje się na modlitwie związanej z jakimkolwiek konkretnym wyznaniem religijnym, traktuje modlitwę jako fenomen występujący w wielu wyznaniach religijnych, a także poza religią. Wstęp Metoda, postawa i cel (fragmenty) Dwie główne tezy stanowią fundament, na którym opiera się konstrukcja całej książki.

Są to następujące przekonania: po pierwsze doświadczenie modlitewne jest metafizycznym odruchem człowieka i po drugie że jest to doświadczenie syntezujące. Doświadczenie modlitewne łączy w sobie elementy innych doświadczeń: estetycznego, metafizycznego, a także patologicznego i terapeutycznego.

• Jednocześnie nie pozwala się zredukować do żadnego z nich.
• Przekracza je.

W tym sensie jest to doświadczenie najpełniej ludzkie, to znaczy takie, które usiłuje przezwyciężyć ograniczenia społeczno-psychiczno-somatyczne, które determinują naszą egzystencję. Kiedy Jacques Derrida zwierza się, mówiąc, że gdy się modli, doświadcza czegoś dziwnego, wtedy rozumiem, że doświadcza tej syntezy, która nie pozwala się określić i ujednoznacznić.

Usiłowanie przezwyciężenia ograniczeń nie oznacza izolacji od ludzkiego doświadczenia, ale przeciwnie, oznacza doświadczenie zakorzenienia i trud wyrywania się z tego doświadczenia. [...\ Na temat modlitwy jest wiele opracowań - zarówno teologicznych, jak i filozoficznych; zarówno poważnych, o głębszej refleksji, jak i spopularyzowanych.

• Odnosi się wrażenie, że o modlitwie wszyscy wiedzą wszystko.
• Trudno sobie wyobrazić możliwość dodatkowej myśli.
• Ogromna liczba prac jest uzasadniona wagą tematu i zainteresowaniem, które on budzi.
• Tych wypowiedzi nie tylko jest wiele, ale też charakteryzuje je duża różnorodność.

• Podczas analizy tych najbardziej ogólnych pytań ujawniają się nowe, bardziej szczegółowe pytania i nowe odpowiedzi.
• Wszystkie krążą wokół fundamentalnego problemu: komu potrzebna jest modlitwa?

Koncentrują się wokół podstawowych pytań: czym jest modlitwa, jak należy się modlić, czy każdy może się modlić i czy można się modlić za każdego i wreszcie czy Bóg wysłuchuje modlitw. Choć rzadko jest on stawiany wprost i nie uzyskuje bezpośredniej odpowiedzi, przenika wszystkie znane mi rozważania o modlitwie.

• Można się w nich dopatrzeć przekonania, że modlitwa jest potrzebna człowiekowi.
• Nie jest potrzebna Bogu.
• Jak pisać o doświadczeniu modlitewnym?

• Ta prywatna i intymna sprawa ma jednak charakter powszechny.

Kogo to interesuje, jeśli to jest sprawa prywatna, intymna? Powszechny to znaczy doświadczany nie tylko przeze mnie, ale także przez innych, a ponadto obecny nie tylko w jednej kulturze, ale niemal we wszystkich kulturach.

• Znajdujemy w nich ślady doświadczenia modlitewnego.
• Nie mamy dostępu do doświadczenia.
• Mamy dostęp do śladu i jego warstw.

Pisząc o śladach, piszemy o doświadczeniu, ale nie jest ono dostępne bezpośrednio, lecz kulturowo zapośredniczone. Zapośredniczone przez język, malarstwo, muzykę, refleksję filozoficzną, liturgię kościelną.