Gdy w podróż po Polsce wyrusza literat, pasjonat historii i człowiek ciekawy świata - powstają z tej podróży wciągajace pamiętniki. Julian Ursyn Niemcewicz odbył kilka podróży jako wizytator szkół polskich podczas rozbiorów i przy okazji swojej misji edukacyjnej spisał "Podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte".
To, co było historią dla autora - dla nas również odległe - w jego opisie przedstawia się ciekawie i mamy ochotę sprawdzić, czy opisywane budynki jeszcze istnieją. To, co Niemcewicz opisuje jako teraźniejszość ziem polskich: kraj dotknięty licznymi niepokojami i nadziejami, przemarszami wojsk (np.
podróż w Krakowskie, Sandomierskie i Lubelskie 1811, 2.