Polityka jako problem moralny

Intuicje obywateli państw demokratycznych dotyczące moralności politycznej są rozbieżne. Z jednej strony uważamy na ogół, iż normy działania politycznego są łagodniejsze niż w przypadku etyki prywatnej, jednak z drugiej sądzimy również, że na politykach ciążą większe oczekiwania niż na zwyczajnych ludziach.

• Teoria polityczna dostarczyć musi spójnego objaśnienia tych pozornie sprzecznych przekonań.

Zdaniem Kisa, doktryna klasyczna zdolna jest objaśnić pierwszy pogląd, lecz za cenę poświęcenia drugiego. Głównym celem niniejszej książki jest ukazanie, w jaki sposób można obie intuicje połączyć w jednej teorii, oraz przedstawienie, co taka teoria mówi nam na temat roli odpowiedzialności moralnej w polityce demokratycznej.

W analizie odwołano się do szerokiego wachlarza klasycznych i współczesnych prac, a także do domagających się osądu moralnego niedawnych przypadków w polityce międzynarodowej. Aneks, poświęcony doniosłemu esejowi Václava Havla zatytułowanemu Siła bezsilnych, rzuca światło na bogactwo stanowisk względem polityki, jakie zajmowali intelektualiści-dysydenci.

• János Kis (ur.

1943), węgierski filozof, socjolog i politolog. W epoce Kadara jeden ze współtwórców i przywódców opozycji demokratycznej o tendencji liberalnej, w 1988 współzałożyciel węgierskiej partii liberalnej Związek Wolnych Demokratów.

• Aktywny uczestnik transformacji ustrojowej po upadku komunizmu.
• Od 1991 roku poza polityką.
• Wykładowca m.in.
• Central European University w Budapeszcie, visiting professor uniwersytetu w Nowym Jorku.
• Tłumacz prac np.
• Kanta, Rousseau i Fichtego.

Po polsku ukazały się jego prace: Węgry 1956-57: czas odbudowy systemu (Niezależna Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1989), Aborcja: argumenty za i przeciw (PWN, Warszawa 1993). János Kis poświęcił swą książkę dylematom moralnym uprawiania polityki w państwie demokracji parlamentarnej; mówiąc ściśle: w państwie młodej demokracji.

• Dlatego ta książka jest tak bardzo aktualna.
• Dotyczy ona spraw, które wciąż dzieją się w Polsce i innych krajach Europy Środkowowschodniej.
• Autor jest filozofem o biografii bardzo niebanalnej.

• Jako dysydent bywał represjonowany w epoce kadarowskiej; potem uczestniczył w negocjowanej transformacji.

Przebył ewolucję duchową od zbuntowanego marksisty młodego pokolenia, po status twórcy i przywódcy węgierskiej opozycji demokratycznej o tendencji liberalnej. Najpierw analizował system dyktatury kadarowskiej, zaś u progu zmiany demokratycznej opublikował znakomitą pracę o aborcji i kryminalizacji aborcji, przenikliwą analizę filozoficzną tego wciąż trudnego i konfliktującego problemu moralnego oraz społecznego.

• (…) Kis dotyka najważniejszych pytań naszego czasu, także pytania o kondycję człowieczą.

• Pyta: jak troszczyć się o cnotę w życiu publicznym?
• Jak chronić kruchą demokrację przed pułapkami i pokusami populizmu?
• János Kis już wiele lat temu zrezygnował z aktywności politycznej, nie jest politykiem partyjnym.
• Stał się obserwatorem zaangażowanym; krytykiem obdarzonym głosem suwerennym i przenikliwym.

Zastanawia się nad logiką władzy i logiką moralności w polityce, nad kształtem wyborów politycznych i dylematów moralnych. Pisze jasno, świadom złożoności spraw publicznych, z erudycją imponującą, z odwagą bezkompromisową i perfekcjonizmem zegarmistrza w Szwajcarii.

• Wykład Kisa skonstruowany z żelazną logiką i chirurgiczną precyzją jest nieco suchy, ale przez to trudny do odparcia.
• Wymusza namysł i skłania do rewizji własnych stereotypów.

• Choćby tylko trochę lepszym i choćby tylko na jakiś czas.
• Adam Michnik

Chłodnej narracji analityka towarzyszy tu dyskretna pasja moralisty o wielkiej wrażliwości, który - choć świadom swego osamotnienia - chce uczynić świat lepszym.