Przełom Października '56

Czy Październik '56 był ostatnim akcentem w procesie wychodzenia Polski z stalinizmu? Z pewnością nie, ale był on jego kulminacją.

Bez niego proces odrzucania stalinizmu trwałby o wiele dłużej, a może nawet, jak powiedział prof. Jan Krysiński, pierwszy wybrany w III RP rektor Politechniki Łódzkiej: ,,Jakby nie było Października, to byśmy tkwili w systemie stalinowskim zawsze".

• Ta jedna z wielu opinia, że Październik '56 jest jedną z najważniejszych dat w dziejach Polski XX wieku.
• Wielu historyków uważa ją za najważniejszą w Polsce Ludowej.

• Latem i jesienią 1956 r.
• rosło niezadowolenie społeczeństwa nie tylko ze sposobów sprawowania władzy.

Przełom Października '56 poprzedziły - śmierć Stalina, referat Nikity Chruszczowa na XX Zjeździe KPZR, a w Polsce Poznański Czerwiec. Coraz śmielej ujawniała się grupa postulująca zmiany, zarówno w kierownictwie PZPR, jak i państwie.

• Postulaty nie ograniczały się jedynie do powrotu na stanowisko I sekretarza KC Władysława Gomułki.

• Sytuacja w Polsce zaniepokoiła radzieckich przywódców z Nikitą Chruszczowem.

Powszechne były żądania odsunięcia od władz działaczy identyfikowanych jako stalinistów oraz radzieckich doradców, w tym wojskowych z marszałkiem Konstantym Rokossowskim na czele. Przebieg rozmów Gomułki i innych członków Biura Politycznego KC z delegacją radziecką, która przyleciała do Warszawy oraz zbliżanie się radzieckich czołgów do stolicy groziły dramatycznymi wydarzeniami.

Zapobiegły im determinacja większości członków KC PZPR, by przeprowadzić zmiany personalne w najwyższych władzach partii bez oglądania się na stanowisko Chruszczowa. Jednocześnie Chruszczow uznał, że to Gomułka jest gwarantem realizacji takiej polityki, która nie będzie zagrażać socjalistycznej wspólnocie.

• Październik '56 to czas rewolucyjnych uniesień i licznych wieców poparcia dla Gomułki.
• Jak ten przed Pałacem Kultury i Nauki w Warszawie, w którym wzięło udział pół miliona ludzi.
• Polskiego Października '56 nie da się sprowadzić jedynie do zmian we władzach.
• Przełom Października '56 przyniósł znaczą demokratyzację i liberalizację Polski.
• Wprowadzono nowe ustawodawstwo.
• Do fundamentalnych zmian doszło w gospodarce.

I że nie dojdzie do tego, co się niebawem wydarzyło na Węgrzech - czyli antyradzieckich wystąpień, krwawo stłumionym przez wojska radzieckie. W zakładach pracy - obok istniejących organizacji partyjnych i rad zakładowych związków zawodowych powstawały samorządy pracownicze, wyłaniane w tajnym głosowaniu przez wszystkich zatrudnionych.

• Na wsi odstąpiono od masowej kolektywizacji.
• Październikowe przemiany przyniosły wzrost zarobków.
• Ograniczono cenzurę.
• Zaczęła obowiązywać zasada nie wtrącania się władzy w prywatne życie Polaków.

Znaczenie Października 1956 świetnie rozumiało i doceniało w tamtych dniach polskie społeczeństwo, legitymizując październikowe zmiany w wyborach na początku 1957 r. Tę ,,polonizację" socjalizmu rozumiała też hierarchia kościelna z prymasem Stefanem Wyszyńskim, który wtedy wyraźnie poparł ekipę Gomułki.