Ptaki za miedzą

Opis Kiedy odwiedzam malownicze rejony bagien biebrzańskich, często rozmawiam z lokalnymi mieszkańcami. Zazwyczaj zadaję im wtedy pytanie, co zmieniło się w przyrodzie najbardziej w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat.

• Wszyscy stwierdzają jednogłośnie - na polach i łąkach jest znacznie mniej ptaków.
• Niestety, moje obserwacje i badania również to potwierdzają.
• Z książki Macieja Cmocha dowiemy się, co jest tego przyczyną.

Autor w rzetelny i skrupulatny sposób analizuje, co stało za sukcesem ptaków zasiedlających tereny rolnicze, ich ścisłe relacje z człowiekiem i do czego to doprowadziło w czasach powszechnej intensyfikacji produkcji rolnej. Największą zaletą tej książki jest połączenie wiedzy naukowej z obserwacjami i doświadczeniami autora, który będąc jednocześnie fotografem przyrody i osobą biorącą udział w projektach czynnej ochrony ptaków, ma niezwykły zmysł obserwacji otaczającej nas przyrody, no i dar opowiadania o niej.

• w 1989 r.; biolog z wykształcenia, przyrodnik z zamiłowania.
• Zawodowo zajmuje się badaniami i ochroną ptaków.
• Związany z Towarzystwem Przyrodniczym "Bocian".
• Uczestnik projektów czynnej ochrony, m.in.

Adam Zbyryt, biolog, ornitolog, popularyzator nauki O AUTORZE Maciej Cmoch - siedlczanin, ur. błotniaka łąkowego, kulika wielkiego, pustułki i płomykówki.

• W wolnych chwilach zajmuje się fotografią przyrodniczą.

• Czytelnik krajobrazu.
• Na ptaki patrzy przez pryzmat otoczenia, w jakim żyją.
• FRAGMENT KSIĄŻKI "Ostatnie gospodarstwo we wsi.
• Dalej są już tylko płaskie pola ciągnące się po horyzont.
• Kończy się tu utwardzona droga, która gwałtownie przechodzi w piaszczystą drożynę niknącą daleko wśród zagonów.
• Schyłek października.
• Świeci przyjemne słońce, ale od pól wieje już chłodny wiatr.

Najchętniej fotografuje zarówno podporządkowaną człowiekowi naturę terenów wiejskich, jak i wciąż dziką przyrodę nieuregulowanych rzek. Nawiewa na podwórko spadające liście prosto z drzew i krzewów rosnących wzdłuż płotu odgradzającego opustoszałą zagrodę od otwartej przestrzeni.

• Drzewa rzucają długie cienie.
• Kostropate przykurczone jabłonki są już prawie nagie.
• Z pól dochodzi echo terkoczących traktorów.
• To gorączka jesiennych prac.

• Dużą oborę wymurowano z białej cegły.
• Obok stoi studnia ze spróchniałą kolbą.
• Woda w środku jest mętna, nie czerpano jej od lat.
• Do chałupy dolepiono ażurowy ganek z popękanymi framugami.
• Czasy jego piękna i świetności dawno przeminęły.
• W środku wala się szkło i jakieś rupiecie.
• Obok w pokolorowanych jesienią krzakach buszują sikory.
• Zaglądają też na ganek.
• To bardzo ciekawskie ptaki, które wszędzie wściubiają swoje dzioby.
• Taką mają strategię żerowania.
• Wieje wiatrem i pustką, a kiedyś tętniło tu życie.

Na czworobocznej działce stoi drewniana chałupa, z drewna zbudowano też spichlerz, stodołę i małą obórkę. Biegały kury, kwiczały świnie, szczekał pies.

• Podwórko było rozjeżdżane, wydeptywane.
• Cały czas ktoś się kręcił - jak to na wsi.

• Tak jak zarosło siedlisko naprzeciwko, do którego nikt nie zagląda.
• Jeszcze trochę i powstanie tam zagajnik.
• Drzewa i krzewy szybko kolonizują opuszczone i niedoglądane działki.

Teraz, gdyby nie regularne koszenie, wszystko zupełnie by zarosło. Zakorzeniają się, rozsadzają schody, wypełniają uwolnione od ludzi przestrzenie.

• Dlatego stojąc przy chałupie po dziadkach, dobrze widzę szary domek naprzeciwko.
• Z szarymi okiennicami i brązowym dachem.
• Dwa opuszczone gospodarstwa na końcu wsi.

Rozsypujące się kawałek po kawałku stare drewniane chałupy latem ukrywają się za dusznym gąszczem krzewów oraz pokrzyw i dopiero jesienią, w tempie znikających z gałęzi liści, odkrywają swoją próchniejącą postać. Przyjeżdżam tu czasem i patrzę, jak natura na powrót bierze je we władanie, jak wkracza w pozostawioną przez ludzi pustkę.

• Cała osada się wyludnia i jest tu coraz ciszej.

To dowód tego, że polska wieś się zmienia, choć tak naprawdę zmieniała się przez setki lat. Komasacje, parcelacje, kolektywizacje, kolonizacje, zabory i reformy.

• Te zmiany zostawiały ślady w krajobrazie.

• "Zasięg występowania poszczególnych gatunków ptaków wciąż się zmieniał i zmienia się nadal.
• Nic nie jest w przyrodzie ustalone raz na zawsze.

Obecne wyludnianie i starzenie się wsi położonych z dala od miast widać najbardziej po straszących zza krzaków opuszczonych chałupach". W XIX wieku z południa na północ Europy swój zasięg rozszerzał kulczyk - drobny ptak, którego głos przypomina dzwonienie pęku drobnych kluczyków.

• Pierwszy lęg kulczyka zlokalizowany w granicach dzisiejszej Polski odnotowano w 1853 roku pod Ojcowem.
• Po około stu latach, czyli na przełomie lat 50.
• i 60.
• XX wieku, kulczyk zamieszkiwał już cały kraj.
• W XIX wieku znacznie wzrosła powierzchnia użytków rolnych.
• Głód ziemi spowodował, że pola uprawne powstawały nawet na glebach bardzo ubogich i w miejscach do tej pory omijanych.

Współcześnie licznie zasiedla place i ogrody w miastach, miasteczkach i wsiach, wszędzie tam, gdzie znajdzie choć trochę luźno rozrzuconych drzew. Hodowano ziemniaki (ich upowszechnienie usunęło widmo głodu i spowodowało wzrost liczby hodowanych świń), buraki cukrowe, rzepak, rzepik, żyto, jęczmień, pszenicę i owies.

• Zmiany najszybciej postępowały w folwarkach.
• Pojawiły się bardziej skomplikowane maszyny rolnicze, jednak mogli sobie na nie pozwolić tylko majętni gospodarze.
• Rozmieszczenie osad stopniowo się stabilizowało.

Szczególnego znaczenia nabrał ten ostatni gatunek zboża, co miało związek ze wzrostem liczby koni, które w pracach polowych zaczęły stopniowo wypierać woły. Gdy porównamy stare mapy z tamtego okresu ze współczesnymi, okaże się, że na wielu obszarach lokalizacja, a także powierzchnia wsi są ze sobą zaskakująco zbieżne.

• Nawet usytuowanie krzyży przydrożnych jest często takie samo".