Rumunia. Pęknięte lustro Europy

Opis Kiedy pierwszy raz pojechałam do Rumunii, nie przeczuwałam nawet, że to początek wielkiej, wspaniałej przygody. Przygoda ta trwa do dziś i mam nadzieję, że wraz z tą książką wchodzi w nowy etap.

• Bo Rumunia to cała Europa.

Rumunii nie da się poznać, a tym bardziej zrozumieć, jeśli nie poświęci się jej dość czasu i uwagi. Kontynent odbija się tu jak w lustrze, tylko troszkę popękanym, zlepionym z różnych fragmentów - z zachodu i wschodu.

• Jest trochę turecko i węgiersko, odrobinę niemiecko i nieco słowiańsko.
• Mistycyzm wschodniego chrześcijaństwa miesza się z surowym protestantyzmem.
• Swoje ślady pozostawili Dakowie.
• W języku pobrzmiewa starożytny Rzym.
• W architekturze dostrzec można historię całego starego kontynentu.
• Rumunia to fascynująca mieszanka wszystkiego, co przytrafiło się Europie na przestrzeni niemal dwóch tysięcy lat.

• Nie ma tu obiektywnej oceny, zimnej relacji.

Książka ta to trochę dziennik, trochę pamiętnik, zapis podróży - próba zachowania w pamięci tego, co ulotne, chwil spędzonych w Rumunii, spotkań i wrażeń. To jak najbardziej osobiste spostrzeżenia i uwagi pisane na marginesie kolejnych podróży rzeczywistych i wyobrażonych, trwających nieprzerwanie od kilkunastu lat.

• W trakcie pracy miałam wiele wątpliwości.
• Wszak tyle już o Rumunii napisano.

• Chciałabym pokazać Rumunię taką, jaką jest.

Jednak wielokrotnie przekonywałam się, że ciągle jest wiele do zrobienia, bo krzywdzące, niesprawiedliwe stereotypy mają się aż nazbyt dobrze. Niewolną od problemów, mocno zanurzoną w burzliwej przeszłości, ale odważnie patrzącą w przyszłość i mającą wiele do zaoferowania.

• DOROTA FILIPIAK O AUTORCE Dorota Filipiak - warszawianka z urodzenia, studiowała historię na Uniwersytecie Warszawskim.
• Od ponad dekady zawodowo związana z Wydawnictwem Czarne, w którym zajmuje się promocją.
• Interesuje się historią Europy Środkowej.

Najchętniej podróżuje na Słowację, Węgry, do Rumunii i na Bałkany. Współpracuje z internetowym magazynem Magyazyn, gdzie publikuje artykuły o węgierskiej kulturze, historii i literaturze.

• Mieszka w Warszawie i we wsi nad Bugiem.

• Jest jak teksty, których nie da się tak po prostu wrzucić do translatora i przetłumaczyć.

FRAGMENTY KSIĄŻKI Rumunia jest jak łacińskie słowo - czwarta forma czasownika, zupełnie niepodobna do formy podstawowej. Kolejne ludy, które przychodziły na te ziemie, dodawały swoje słowa i swoje znaczenia do słów zastanych.

• Rumunia to wielka księga, którą zaczęto pisać przed wiekami w języku Daków.
• Potem przyszli Rzymianie ze swoją łaciną.
• Ich język przyswoiła kultura chrześcijańska.
• Humanizm i oświecenie przyniosły języki narodowe, odtwarzane czy wręcz tworzone na nowo w dziewiętnastym wieku.
• Po drodze pojawili się jeszcze Turcy i Grecy.

• Rumunię można opisać kolorami.
• Błękitem z malowanych monasterów bukowińskich.
• Spłowiałym brązem gontów wież kościołów w Maramureszu.
• Wypaloną żółcią traw Dobrudży.
• Zielenią wody Morza Czarnego oglądanego z plaży w Vama Veche.
• Wymykającymi się opisowi odcieniami Dunaju.
• Oślepiającą bielą murów siedmiogrodzkich kościołów warownych.
• Pastelowymi barwami kamienic w Sybinie.
• Białą już czernią ścian braszowskiego kościoła.
• Tęczowym niebem tuż przed zmierzchem w Ceahlău.
• Kolorowe jest tu wszystko - architektura, przyroda i ludzie.

I wielu innych, o których nie warto wspominać, bo ich wpływ nie był tak znaczący, chociaż czasem można usłyszeć słowo brzmiące dziwnie znajomo. Niezależnie od tego, za pomocą jakich zmysłów poznaje się Rumunię, trudno o niej myśleć jako o spójnym, jednorodnym organizmie.

• To kilka różnych krajów.

• Można więc pisać Siedmiogrodzie, gdzie za murami miast niemiecki rozbrzmiewał kiedyś częściej niż rumuński.

Historia ich wspólnego trwania jest zbyt krótka, a nazwa Rumunia zbyt młoda, by o poszczególnych częściach pisać jak o czymś nierozerwalnym. O Mołdawii, gdzie powstały unikatowe malowane monastery, w których modlono się w języku wschodnich chrześcijan.

O Wołoszczyźnie, krainie oddzielonej od reszty świata potężnym Dunajem i skrytej za wyniosłymi Karpatami, gdzie dotarli Rzymianie. O Dobrudży, która daje przedsmak orientu i hipnotyzuje nieskończoną, idealnie płaską przestrzenią, a z minaretów rozlega się wołanie muezina.

I o Maramureszu, nad który wynoszą się absurdalnie wysokie wieże tamtejszych drewnianych cerkwi, jakby chciały sięgnąć nieba. Rumunów i Węgrów, czy tego chcą, czy nie, poza wspólną historią łączy coś jeszcze, na co rzadko zwraca się uwagę.

• Są inni.
• Otacza ich morze słowiańszczyzny, na tle którego stają się odmieńcami.

• Rumuński jest językiem niezwykle oryginalnym.

Węgrzy sami swą odrębność podkreślają, ale przecież także Rumuni mówią w języku, którego żaden Słowianin nie zrozumie, może poza pojedynczymi słowami. Konotacje łacińskie są nie tyle słyszalne, bo melodia tej mowy jest inna niż pozostałych języków romańskich, ile widoczne.

• Zapisane słowa często wprost przywodzą na myśl ich łacińskie odpowiedniki.

Gdy doda się do tego wpływy tureckie, węgierskie i greckie, powstaje język jedyny w swoim rodzaju. A jakby tego urozmaicenia było mało, w tym wielojęzycznym gwarze rozbrzmiewał kiedyś, i to nader często, niemiecki.

• Nie sposób pominąć jego wpływu.