Syria. Przewodnik po kraju, którego nie ma

Bliski Wschód jest dla wielu z nas interesujący tylko wówczas, gdy staje się miejscem nie do życia. Jakby nie było nic atrakcyjniejszego w krajobrazie niż kilka trupów i zgliszcza.

• Tymczasem Paweł Średziński napisał o Syrii takiej, jaką była kilkanaście lat temu.

• Czyta się książkę Średzińskiego jak wspomnienie z czasów przed ostateczną apokalipsą.
• Ale też - choć wszystko w niej to prawda, cała prawda i tylko prawda - jak historię alternatywną.
• Bo Syria mogłaby być inna.
• Nie jest, bo co kogo taka Syria obchodzi.

Choć pod rządami klanu Assadów, urodzonych satrapów i dzierżymordów, nigdy nie był to kraj nadzwyczaj przyjazny, oaza dobrobytu i spokoju, to prawdziwe piekło przyniosła mu ostatnia wojna. PAWEŁ SMOLEŃSKI, reporter, autor m.in.

Oczu zasypanych piaskiem "Już nigdy nie pojadę do Syrii" - deklaruje Średziński, a czytelnik zastanawia się, skąd ta pewność. Ale potem zanurza się w tę bardzo osobistą relację z całej dekady podróży nad Eufrat i już wie, że wcale nie chodzi o kraj, tylko ludzi, którzy stali się dla autora drugą rodziną.

• Ale ta książka to również świadectwo tej straszliwie kulawej europejskiej perspektywy na historię.
• A przecież trzeba poznać syryjski czas przeszły, żeby mówić o Syrii w czasie teraźniejszym i przyszłym.

O dom, który - jak w wierszu Adonisa - opuściło już słońce, a teraz burzą go wiatr i huragany. ADAM ROBIŃSKI, dziennikarz, autor m.in.

• Kiczery.
• Podróż przez Bieszczady Syria.

• Do Syrii pojechał po raz pierwszy w 1999 roku, by wracać tam wielokrotnie.
• To reportaż szczególny, bo - siłą rzeczy - dokumentujący rozpad i znikanie.

Przewodnik po kraju, którego nie ma to reportaż opowiadający o podróżach, które zajęły Pawłowi Średzińskiemu dziesięć lat życia. Piekło, jakie rozpętało się w tym kraju w 2011 roku, bo słowo "wojna" w tym przypadku to za mało, spowodowało, że z dnia na dzień zniknęły praktycznie z powierzchni ziemi miejsca tak bogate kulturowo i tak ważne dla cywilizacji jak Apamea czy Aleppo.

• Co pozostało?
• Syryjczycy wielu różnych wyznań i tradycji...
• Ludzie...
• I to o nich jest ta przejmująca opowieść...

O tych, którzy w XXI wieku, w świecie pełnym bogactwa i pychy, zostali nędzarzami, ot tak, z dnia na dzień, bez własnej przecież winy... I opowieść to także o ich kraju, o świątyniach, bazarach, uliczkach i zaułkach, do których już nie wrócą, bo ich po prostu nie ma...

• Nie pozostał z nich kamień na kamieniu, pozostała pamięć...
• Syrię.

• A przecież ta zagłada dzieje się tu i teraz, na naszych oczach...
• "Syria jest najważniejszym miejscem na mapie mojego życia.
• Położona w centrum ważkich cywilizacyjnych wydarzeń, przechowywała w sobie niezwykłe skarby przeszłości.

Przewodnik po kraju, którego nie ma czyta się jednym tchem, jak wstrząsającą opowieść o tragedii i zagładzie, jaka dotknęła odległą w czasie cywilizację Inków. Była też domem wielu różnych mniejszości, chrześcijan, należących do najstarszych Kościołów chrześcijańskich, alawitów, jazydów.

• Bardzo trudnym do utrzymania.
• Wystarczył jeden podmuch.
• Jedna iskra.

• O tym jego rozpadzie napisano już bardzo dużo.
• Jednak po polsku niewiele jest o Syrii, jaką była przed wojną.
• A to wiele nam wyjaśnia, jeżeli chcemy zrozumieć genezę syryjskiego konfliktu.
• Zapraszam Was w podróż po miejscach, których już może nie ma.
• Do ludzi, których już w Syrii nie spotkacie.

Ten dom, który był również moim domem, rozpadł się na moich oczach, jak domek z kart. Spisując moje syryjskie wspomnienia czułem się jak kronikarz zagłady pewnego unikalnego świata, którego piękno polegało na różnorodności.

• Jego urok łatwo było zeszpecić nienawiścią i pielęgnowaną od wieków dyskryminacją.
• Syria nie będzie już tym, czym była.
• Napisałem o tym, czym była dla mnie i będzie.
• Nawet jeśli jest już wyłącznie wspomnieniem.
• Syria była też moim schronieniem.
• Uciekałem tam przed niepogodą codzienności i po jeszcze większych życiowych sztormach.
• Niestety.
• Już nigdy nie pojadę do Syrii.
• Zawsze będą za nią tęsknił.

Za ludźmi i momentami, które razem sprawiły, że do Syrii wracałem, począwszy od mojej pierwszej wizyty w 1999 roku, do czasu, kiedy ten kraj wciąż trwał w pokoju. Kolejny wyjazd planowałem na rok, kiedy wybuchły niepokoje, torujące drogę straszliwej wojnie.

• Do Syrii już nie pojechałem i nie pojadę.
• Ostatni raz widziałem Syrię ze Wzgórz Golan, z terytorium kontrolowanego przez Izrael.
• Teraz moja Syria jest w Melbourne, gdzie mieszkają Fahad i Iljas.
• W Poznaniu, gdzie żyje Michojel.
• Wszędzie tam, dokąd uciekli moi przyjaciele.
• I wśród tych, którzy zostali na Bliskim Wschodzie".
• PAWEŁ ŚREDZIŃSKI O AUTORZE Paweł Średziński (ur.

• Od lat zajmuje się tematyką afrykańską i bliskowschodnią oraz ekologiczną.
• Laureat Stołka Roku "Gazety Wyborczej".
• Autor licznych publikacji poświęconych Afryce.
• Stały współpracownik "Nowej Konfederacji" i redaktor Afryka.org.
• Publikował również na łamach kwartalnika "Więź", "Gazety Wyborczej" i OKO.PRESS.

1978 r.), doktor nauk humanistycznych, z wykształcenia historyk, dziennikarz i politolog.