Warszawa zapamiętana. Powroty 1945 - 1946

Warszawa zapamiętana. Powroty 19451946 to opowieść o życiu codziennym w powojennej stolicy zbudowana z relacji ponad 60 warszawiaków.

Książka ukazuje się w serii wydawniczej Z Archiwum Historii Mówionej i adresowana jest do osób, które pasjonują się historią Warszawy, poszukują dobrej literatury faktu, lubią biografie i dokument. Przywołane w książce wspomnienia kilkudziesięciu warszawiaków tworzą subiektywny, nacechowany emocjami obraz miasta w dwóch pierwszych latach po zakończeniu niemieckiej okupacji.

• Gdy we wrześniu 1944 z rozkazu Stalina front zatrzymał się na Wiśle, miasto zostało przecięte na pół.

• Natomiast po lewej stronie rzeki dogorywało powstanie.
• Z rąk Niemców oraz ich sojuszników zginęło w przybliżeniu 120 tysięcy ludności cywilnej oraz 16 tysięcy powstańców.
• Miasto niemal opustoszało.
• Zbliżała się śnieżna i mroźna zima.

Praga, której ludność liczyła niemal 140 tysięcy mieszkańców, znalazła się na bezpośrednim zapleczu frontu. W ostatnich miesiącach 1944 roku w wydzielonych, ocalałych enklawach Warszawy nadal mieszkali niemieccy żołnierze i nieliczni urzędnicy.

• Ich głównym zadaniem było dokonanie dzieła zniszczenia.

• pałace Brühla i Saski oraz resztki Zamku Królewskiego.

Szabrowano opuszczone budynki, wywożono dzieła sztuki, podkładano ogień, wysadzano w powietrze i wyburzano niemal wszystko, co ocalało w mieście, w tym najcenniejsze zabytki, m.in. Od września 1939 do stycznia 1945 zburzono w sumie około 84% zabudowań lewobrzeżnej części miasta, w tym 90% zabudowy przemysłowej i zabytkowej oraz około 72% budynków mieszkalnych.

Jest zima przełomu 1944 i 1945 roku, warszawiacy wracają do miasta mówi Magda Szymańska, redaktorka książki. Zastają wstrząsający obraz: ruiny, wypalone i wyszabrowane domy, zniszczone mosty, zburzone zabytki, pozostałości po powstańczych barykadach, groby na ulicach i w podwórzach Kierują się do swoich domów, których w większości już nie ma.

• Szukają rodzin i przyjaciół, z którymi rozłączyła ich wojenna zawierucha.

Walcząc o przetrwanie zimy, koczują w piwnicach i resztkach tego, co zostało z ich mieszkań. Próbują zaspokoić podstawowe potrzeby jak pożywienie, woda i opał, o które bardzo trudno w zrujnowanym i częściowo zaminowanym mieście, w którym grasują też bandy rabusiów.

• Wraz z końcem wojny w ludzi wstępuje nowa energia chęć podźwignięcia miasta i własnego życia z ruin jest ogromna.

A jednak krok po kroku, tydzień po tygodniu, atmosfera się zmienia. Zaczynają się porządki na ulicach, wraca handel i komunikacja, otwierane są szkoły.

Gdzieś w tle rozgrywa się wielka historia, która dla warszawiaków rozpoczynających swoje życie niejako na nowo, ma teraz drugorzędne znaczenie. Opowieści przywołane w Powrotach to migawki z życia naszych rozmówców, wspomnienia i obrazy, które najbardziej wryły im się w pamięć.

• Zapis wrażeń i emocji tak silnych, że przetrwały niemal 80 lat.
• To one nadają wartość opowiadanej tu historii historii miasta, które wróciło do żywych.

• W serii Z Archiwum Historii Mówionej ukazują się książki, które opowiadają dzieje miasta poprzez jednostkowe losy.

Zebrane w książce wspomnienia to niewielki wybór spośród blisko sześciu tysięcy relacji biograficznych zebranych w Archiwum Historii Mówionej Domu Spotkań z Historią i Ośrodka KARTA (AHM), wśród których jest około 1500 opowieści mieszkańców stolicy. Są to historie warszawiaków, którzy nagrali swoje wspomnienia oraz przekazali rodzinne dokumenty i zdjęcia do Archiwum Historii Mówionej DSH i Ośrodka KARTA (AHM).