We mgle wrześniowej

We mgle wrześniowej jest relacją przede wszystkim z wydarzeń września 1939 roku widzianych oczami młodego podchorążego. Konfrontacja wcześniejszych doświadczeń wojskowych - manewrów, gier taktycznych - z prawdziwą wojną okazuje się bolesna, ale autor potrafi też dostrzec komiczność niektórych sytuacji.

• Przeżycia wojenne Zielińskiego układają się w historię jego pokolenia.
• "Klęska jest patetyczna.
• (...) Ale młode pokolenie inteligencji jest przygotowane nie tylko do patosu.
• Jest przygotowane również do drwiny.
• Ma już poza sobą doświadczenie Ferdydurke Gombrowicza, ma już poza sobą satyrę Gałczyńskiego.

• Im dalej od września, tym groteska będzie brała górę.
• Im dalej od września, patetyczną historię klęski zastąpi ów kompleks bohatera wydrwionego.

Młody bohater, narodzony we wrześniu, będzie miał więc nie tylko wcielenie tragiczne; będzie miał także wcielenie groteskowe. Takim będzie bohater Dygata, który w miniaturowej Europie, skoncentrowanej w małym obozie nad Jeziorem Bodeńskim, musi przed całym światem świecić oczyma za tę przegraną Polskę.

• Takim będzie bohater Stanisława Zielińskiego.
• Kompleks września jest punktem wyjścia dla twórczości Zielińskiego".
• Andrzej Kijowski, Arcydzieło nieznane