Niniejsza monografia zawiera kompleksowe opracowanie problematyki losów hipoteki obciążającej udział we współwłasności w razie podziału nieruchomości. Na tle zmieniających się przepisów dotyczących tego zagadnienia w literaturze i orzecznictwie wyrażane były odmienne zapatrywania co do sposobu rozstrzygnięcia poszczególnych kwestii.
Pierwsze trzy rozdziały opracowania poświęcone zostały dokonaniu założeń niezbędnych dla analizy głównej problematyki pracy. Wyjaśniono w nich charakter prawny współwłasności, kwestie związane z udziałem we współwłasności jako przedmiotem hipoteki, a także opisano zagadnienie podziału nieruchomości.
W rozdziale czwartym zaprezentowana została ewolucja regulacji wpływu podziału nieruchomości na hipotekę na udziale we współwłasności. Rozważania w rozdziale piątym i szóstym dotyczą aktualnie obowiązujących przepisów określających losy hipoteki na udziale we współwłasności w razie podziału nieruchomości.
Przedstawiono w nich środki ochrony wierzyciela hipotecznego, wyjaśniono pojawiające się problemy intertemporalne oraz określono losy hipoteki na udziale po podziale nieruchomości zarówno w ramach zniesienia współwłasności, jak i wskutek innych zdarzeń prawnych niż zniesienie współwłasności. W rozdziale siódmym monografii sformułowana została ocena obowiązujących przepisów oraz przedstawione zostały postulaty de lege ferenda.
W okresie, gdy brak było wyraźnej regulacji wpływu podziału nieruchomości na hipotekę na udziale we współwłasności, wyrażone zostały w doktrynie i orzecznictwie różne koncepcje rozwiązania tego problemu. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (KWU), który stanowił, że w razie podziału nieruchomości hipoteka na udziale przekształcała się w hipotekę łączną na udziałach w prawie własności nieruchomości utworzonych przez podział.
P 15/12 niezgodności tego przepisu z Konstytucją RP wprowadzono regulację określającą wpływ podziału nieruchomości dokonanego w ramach zniesienia współwłasności na hipotekę na udziale oraz środki mające chronić wierzycieli hipotecznych (art. 11-14 KWU), nie określając konsekwencji podziału nieruchomości wskutek innych zdarzeń prawnych niż zniesienie współwłasności.
Zgodnie z tymi przepisami w razie zniesienia współwłasności hipoteka obciąża nieruchomość otrzymaną przez współwłaściciela, na którego udziale ustanowiona została hipoteka. W przypadku, gdy powinny zostać przyznane temu współwłaścicielowi spłaty lub dopłaty, na przysługujących mu z tego tytułu wierzytelnościach wierzyciel hipoteczny uzyskuje ustawowe prawo zastawu.
11-14 KWU zostały sformułowane niezbyt precyzyjnie, co wywołało rozmaite wątpliwości interpretacyjnie, które stały się przedmiotem rozważań w niniejszym opracowaniu. Ważnym dla praktyki aspektem monografii jest przedstawienie zagadnień intertemporalnych, które powstały w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2012 r.
Konieczne stało się rozwiązanie problemu wpływu podziału nieruchomości na hipotekę na udziale we współwłasności przed wprowadzeniem art. wywołał w doktrynie wątpliwości co do możliwości wykładni przepisów zbieżnej z uznaną za niekonstytucyjną normą wynikającą z art.
W niniejszym opracowaniu opisano i uzasadniono, jakie skutki dla hipoteki na udziale mają podziały nieruchomości, do których doszło w wymienionych wyżej przedziałach czasowych przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. Rozważania zostały przeprowadzone oddzielnie dla podziałów nieruchomości w ramach zniesienia współwłasności oraz dla podziałów nieruchomości, do których doszło wskutek innych zdarzeń prawnych.
5 KWU, który dotyczy wydzielenia nieruchomości w wyniku realizacji roszczenia ujawnionego w księdze wieczystej przed powstaniem hipoteki. Problematyka poruszana w niniejszej publikacji wywołuje liczne wątpliwości interpretacyjne, dlatego monograficzne przedstawienie zagadnienia wpływu podziału nieruchomości na hipotekę na udziale we współwłasności może być pomocne w praktyce dla sędziów, adwokatów, radców prawnych, czy notariuszy oraz może stanowić przydatne opracowanie dla studentów oraz pracowników naukowych zainteresowanych tematem hipoteki.
