Władzę sowiecką, która wraz z Armią Czerwoną przyszła do województw północno-wschodnich II Rzeczypospolitej - na Białoruś Zachodnią, ludzie starsi przeważnie nazywają "pierwszymi Sowietami", w odróżnieniu od władzy ustanowionej w 1944 roku po okupacji niemieckiej ("drudzy Sowieci"). Tak samo w ustnym dyskursie historycznym pokolenia wojennego funkcjonują nazwy "bolszewicy" i "Ruscy".
Dzięki nim poznajemy losy zarówno Białorusinów, jak i Polaków, Żydów - świat zwykłego człowieka uwikłanego w wir wojny i zbrodniczy system sowiecki. oraz ich tragiczne konsekwencje, jak II wojna światowa i zniewolenie komunistyczne krajów Europy Środkowo-Wschodniej, są przedmiotem ożywionej debaty.
Jej polityczne znaczenie wynika przede wszystkim z odrodzenia imperialnych ambicji Rosji i polityki elit rządzących tym państwem, mającej na celu relatywizację zbrodni stalinowskiego reżimu, a także potępienie odmiennych interpretacji roli ZSRS w czasie II wojny światowej niż te, które dominują w samej Rosji - a więc jako "wyzwoliciela" państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz głównego zbawcy ludzkości od niemieckiego nazizmu. Dla społeczeństwa białoruskiego istotne znaczenie tego tematu wiąże się również z chęcią zrozumienia miejsca sowieckiej Białorusi w historii narodu i kraju.
Był to okres zniewolenia komunistycznego, ale równocześnie to w tym czasie, jesienią 1939 r. "Granica ryska", która dzieliła naród białoruski od 1921 r., była postrzegana przez wielu jako ogromna niesprawiedliwość.
